Deprem Kuşağı ve Fay hatları – 1 ( Deprem & Fay Hatları)

deprem

Yaşamım boyunca 3 büyük deprem yaşamış birisi olarak sizlere deprem kuşakları ve fay hatları hakkında bilgi vereceğim. Bu nedenle sizlere bölüm bölüm bilgi vereceğimiz bir yazı dizisi hazırladık.

İlk yazımızda deprem hakkında bilgi vereceğiz.  Deprem; Yerkabuğu içindeki kırılmalar nedeniyle ani olarak ortaya çıkan titreşimlerin dalgalar halinde yayılarak geçtikleri ortamları ve yer yüzeyini sarsma olayına denmektedir.

Depremler Nasıl Oluşur ve  Deprem Türleri Nelerdir?

Yerkürenin iç yapısını bilmeden depremin nasıl ve neden oluştuğunu anlamak gerekir. Yerkürenin iç yapısı hakkında, jeolojik ve jeofizik çalışmalar sonucu elde edilen verilerin desteklediği bir yeryüzü modeli vardır. Modele göre, yerkürenin dış kısmında yaklaşık 70-100 km kalınlığında bir taşküre bulunmaktadır. Okyanuslar ve Kıtalar bu taşküre içerisinde yer almaktadırlar. Litosfer ile çekirdek arasında kalan ve kalınlığı 2900 km olan katmana da Manto denmektedir.
Taşküre’nin altında denilen yumuşak Üst Manto bulunmaktadır. Burada oluşan kuvvetler, özellikle konveksiyon akımları nedeni ile, taş kabuk parçalanmakta ve birçok “Levha”lara bölünür. Üst Manto’da oluşan konveksiyon akımları, radyoaktivite nedeni ile oluşan yüksek ısıya bağlanır.Konveksiyon akımları yukarılara yükseldikçe Litosfer’de gerilmelere ve daha sonra da zayıf zonların kırılmasıyla Levha’ların oluşmasına neden olur. Halen 10 kadar büyük levha ve çok sayıda küçük levhalar bulunmaktadır. Bu levhalar, üzerinde duran kıtalarla birlikte Astenosfer üzerinde serbest halde yüzmekte olup, birbirlerine göre insanların hissedemeyeceği bir hızla hareket etmektedirler. Konveksiyon akımlarının yükseldiği yerlerde levhalar birbirlerinden uzaklaşmakta ve buradan çıkan sıcak magma da okyanus ortası sırtlarını oluşturmaktadır. Levhaların birbirlerine değdikleri bölgelerde sürtünmeler ve sıkışmalar olur, sürtünen levhalardan biri aşağıya Manto’ya batıp ve eriyerek yitme zonlarını oluşturur. Konveksiyon akımlarının neden olduğu bu ardışıklı olay Litosfer’in altında devam edip gitmektedir.

Yer kabuğunda beklenmedik bir anda ortaya çıkan enerji sonucunda meydana gelen sismik dalgalanmalar ve bu dalgaların yeryüzünü sarsması olayıdır Deprem. Sismik aktivite ile kastedilen meydana geldiği alandaki depremin frekansı, türü ve büyüklüğüdür. Sismograf ile depremler ölçülür. Sismolojide bu olayları inceleyen bilim dalına da denmektedir. Depremin şiddeti Moment magnitüd ölçeği (ya da eskiden kullanımda olan Richter ölçeği) ile belirlenmektedir. Bu ölçeğe göre 3 ve altı şiddetteki depremler genelde hissedilmezken 7 ve üstü şiddetteki depremler yıkıcı olabilmektedir. Sarsıntının şiddeti Mercalli şiddet ölçeği ile ölçülmektedir. En önemlisi ise depremin meydana geldiği noktanın derinliği de yıkım kuvvetine etkilidir ve yer yüzüne yakın noktada gerçekleşen depremler daha çok hasar vermektedir. Özellikle yerleşik şehirlerin altında yer kabuğuna yakın yerde oluşan depremler oldukça yıkıcı olmaktadır.

Deprem genel olarak herhangi bir sismik olayın, doğal olarak gerçekleşmiş veya insanların sebebiyet verdiği yada ürettiği sismik dalgaları adlandırmak için kullanılmaktadır. Depremler genellikle kırıkların (fay hatları) çatlamasıyla oluşur. Bunun yanı sıra volkanik faaliyetler, toprak kaymaları, mayın patlamaları veya nükleer testler sonucunda da gerçekleşebilmektedirler.

Dünya yüzeyinde gerçekleşen depremler kendilerini bazen sallantı bazen de yer değiştirme şeklinde oluşmaktadır. Bazen yeryüzüne yakın bir noktada güçlü bir deprem gerçekleştiğinde tsunamiye sebep olmasının yanı sıra bu sarsıntılar ayrıca toprak kayması ve volkanik aktiviteleri de tetikleyebilmektedirler.

Fay Hattı

Yerkabuğunu oluşturan kayaçlarının zıt yönlü sıkıştırma ya da gerilme kuvvetlerinin etkisiyle kayaçların bir yüzey boyunca kırılması, büyük toprak kütlelerindeki kırılmalar sonucu oluşan iki parçanın birbirininden izole olarak bağımsız hareket edebilme özelliği kazanmasına da fay hattı denmektedir. Fay hattı yer altında, iki bloğu birbirinden ayıran bir bölgedir.

FAY HATTI

FAY HATTI

Fay türü olarak 3 tür fay vardır. Bunlar, Normal fay, Bindirme fayı,Yanal atımlı fay’dır.

Normal Fay: Kırıklardan üstte olan bloğun aşağıya doğru hareket etmesine denir ve etkiledikleri bölgenin uzamasına neden olurlar.

Bindirme fayı: Bindirme fayı’da iki kırık bloktan birinin diğerinin üstüne bindirmesidir ve etkiledikleri bölgenin veya alanın daralması neden olurlar.

Yanal atımlı fay: Blok yatay biçimde hareket eder. Hareket sadece yatay olmaktadır. Etkiledikleri bölgeyi daraltır veya uzatırlar.

Deprem, fay hattı üzerinde meydana gelmektedir. Bir çatlak olan bu hattın sağ ve sol tarafında kalan blokların belirli yönlere doğru kaymaya başlamasıyla, çatlak genişler.

Dünyadaki deprem haraketleri:

Her yıl  dünyamızda yaklaşık 500.000 deprem meydana gelmektedir. Bu depremlerin 100.000 kadarı hissedilir. Yer yüzünde sıklıkla ve küçük şiddetlerde depremler meydana ülkelerden bazıları Türkiye, Japonya, Guatemala. Şili, Peru, Endonezya, İran, Pakistan, Portekiz,  Yeni Zelanda, Yunanistan, İtalya ve ABD’dir.

Büyük şiddette depremler az sıklıkla gerçekleşir. Örnek vermek gerekirse tahmini günde 10 kez gerçekleşen depremlerin çoğunun 4 şiddetinde olması 5 şiddetine göre daha olasıdır. Yine örneğin; İngilterede her yıl 3.7-4.6 şiddeti arası depremler, 10 yıl içinde 4.7-5.5 şiddetinde depremler görülürken 5.6 ve üstü şiddetteki depremler 100 yılda bir görülüyor. Buna Gutenberg richter kuralı denilmiştir.

USGS’ye göre 1900 yılından bu yana yılda ortalama 18 adet 7.0-7.9 şiddetleri arasında deprem meydana gelmiştir. Bunun yanı sıra 8.0 ve üstü bir deprem yılda ortalama yalnızca bir kez gerçekleşmektedir. Yakın tarihte ise 7.0 ve üstü şiddetteki depremlerin sıklığının azaldığı da gözlemlenmektedir.

Siz yinede deprem konusunda önleminizi alın.Henüz hiç birşey için geç değilken binanızın durumunu kontrol ettirin, ailenizi, çevrenizi bu konuda bilinçlendirin.

Yazımızın ikinci bölümünde Dünya’daki ve Ülkemizdeki Deprem kuşaklarından bahsetmekteyiz. Deprem Kuşağı ve Fay hatları – 2 (Deprem Kuşakları)


Comments to Deprem Kuşağı ve Fay hatları – 1 ( Deprem & Fay Hatları)

Yorum Yaz

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir